مطالعه روي سلول‌هاي بنيادي و حلقه‌هاي بعدي اين زنجير كه مي‌تواندرؤياي شبيه‌سازي را هم براي انسان محقق كند، امروز مهم‌ترين و جسورانه‌ترين فعاليت علمي در سطح دنيا محسوب مي‌شود و بدون شک يکي از جسورترين دانشمندان صحنه زيست فناوري (biotechnology) دکتر کرگ ونتر است.

انقلابي که دکتر ونتر در اين زمينه پديد آورده مي‌تواند يکي از تحولات عظيم زندگي بشري و هزاره سوم باشد.

يک سال پيش، کرگ ونتر (که از پيشگامان طرح ژنوم انساني HGP بود)، شيوه جديدي در خلق رشته DNA ابداع کرد که در جريان رقابت براي کشف آرايش سلسله ژنوم انساني به شهرت رسيد. ونتر رشته‌هاي کوچک DNA را به هم پيوند زد تا ژنوم کامل يک ويروس خلق شود؛ ويروسي کاملاً بي‌خطر که براي دانشمندان شناخته شده است.

چندي نگذشت که در همه محافل زيست فناوري بحث داغ سوپ ابتدايي او بار ديگر خبري جهانگير شد و پس از صحت ادعاي اين دانشمند بزرگ، منتقدان بسياري در مقابل او به صف ايستادند و نگراني خود را در ابعاد گوناگون علمي و اقتصادي ابراز کردند.

زيرا او توانسته بود با ريختن کروموزوم‌ها، پروتئين‌ها و ساير مصالح ساختماني حيات که جملگي آنها به‌طور مصنوعي توليد شده بودند در داخل يک به‌اصطلاح سوپ بنيادين، شاهد جوشش ميکروب‌هاي بدوي و پيدايش حياب باشد.

با وجود انتقادات شديد، او و تيم تحقيقاتي‌اش به کار خود ادامه دادند و چيزي نگذشت که خبر ساخت اولين کروموزوم مصنوعي توسط دکتر ونتر و تيم او منتشر شد؛ البته بهتر است بگوييم اولين کروموزوم ترکيبي را به شيوه مصنوعي به وجود آورد. با اين حساب به راحتي مي‌توانيم بگوييم که بشر گام‌هاي اساسي ايجاد حيات مصنوعي (artificial  life)را پيموده و حال بايد منتظر سودها و ضررهاي اين فناوري باشيم.

البته هنوز مرحله نهايي اين آزمايش تکميل نشده، دکتر ونتر (و تيم تحقيقاتي‌اش که قريب بر 20 دانشمند ديگر است) قرار است اين کروموزوم ترکيبي را وارد يک سلول زنده کند و کنترل عملکرد سلول را در اختيار بگيرد.

در اين صورت اگر اين آزمايش با موفقيت انجام شود، بشر هزاره سوم فاصله زيادي با توليد انسان‌هاي مصنوعي نخواهد داشت. با اين‌حال، نكته اساسي، يا بهتر است بگوييم پرسش اساسي كه شايد تا زمان تولد انسان مصنوعي (احتمالا هزار سال ديگر!) به آن پاسخي داده نشود، اين است: آيا انسان مصنوعي مثل انسان طبيعي «روح» خواهد داشت؟

ونتر معتقد است: ايجاد کروموزوم مصنوعي يک گام فلسفي مهم در تاريخ است. ما در حال گذر از خواندن کد ژنتيکي به توانايي نوشتن آن هستيم. اين اقدام فرضيه‌هاي ممکني را براي کارهايي که تاکنون حتي تصور آن را هم نمي‌کرديم ارائه مي‌کند.

تمامي گفته‌هاي او از طرفي باعث دلگرمي و از طرف ديگر باعث هراس از پيشرفت اين فناوري است.

با خلق موجودات مصنوعي، شايد حيات انساني به خطر بيفتد و به همين دليل است که محدوديت‌هاي خاصي را براي آزمايش‌هاي بيوتکنولوژي در کشورهاي پيشرفته ايجاد کرده‌اند که عمده‌ترين محروميت‌ها را در زمينه شبيه‌سازي‌ بارها و بارها ديده‌ايم و حتي برخي دولت‌ها بودجه‌هاي تحقيقات بيوتکنولوژي شان را بستند يا کاهش دادند.

ولي نمي‌شود جلوي رشد سريع اين علم را گرفت و حداقل کاري که مي‌توان کرد تصويب قوانيني براي نظارت کامل و مؤثر در اين زمينه است.

البته فوايد عجيب اين فناوري را هم نمي‌توان ناديده گرفت؛ مطمئناً توانايي‌هاي دانشمندان در حوزه علم و فناوري تنها در بخش پزشکي و علوم زيست شناسي خلاصه نمي‌شود و ساخت دستگاه توليد برق از علف و برگ درختان از سوي گروهي از دانشجويان MIT مي‌تواند تنها شاهد کوچکي از اين ادعا باشد که در هفته گذشته توليد آن اعلام شده است.

اين اختراع مي‌تواند با قيمت بسيار ناچيزي از برگ درختان و علف‌ها الکتريسيته توليد کند و تيم دانشجويي 5 نفره سازنده آن اميدوار هستند در گام نخست بتوانند الکتريسيته کافي براي شارژ تلفن همراه را از اين طريق تأمين کنند.

اين دستگاه که براساس طرح کلي استفاده از زيست توده ها براي توليد الکتريسيته طراحي و ساخته شده است، مي‌تواند براي تمام مردم جهان به‌خصوص براي ساکنان کشورهاي در حال توسعه‌اي که در آنجا برق گران‌تر از نقاط ديگر جهان است بسيار مفيد و کاربردي باشد.

 ازطرف ديگر اين فناوري مي‌تواند براي ايجاد سلاح‌هاي بيولوژيکي استفاده شود يا اينکه پديده‌اي پيش‌بيني نشده از آزمايشگاه سر بر آورد که مقابله با آن، در حيطه قدرت انسان‌ها نباشد.

زيرا معلوم نيست که به جز موجوداتي که تاکنون انسان‌ها مي‌شناسند و در شناسنامه زيستي کره زمين وجود دارد چه موجودات ديگري را مي‌توان با اين فناوري خلق کرد. شايد حيات مصنوعي احتياج به يک محيط مصنوعي هم براي پرورش دارد که در اين صورت بايد به فکر ساخت يک حياط مصنوعي براي موجودات جديد باشيم تا در آنجا زندگي کنند و کاري با حيات ما نداشته باشند. ماجرا خيلي تخيل‌برانگيز است. نيست؟